Duydum Ki Bir Kızın Olmuş 4

Türkü, Türkiye’nin sözlü geleneğinde, bir ezgi ile söylenen halk şiirlerinin her çeşidine verilen ad. Türkü sözcüğü, Türk adının sonuna, rağbet eki olan “î” ekinin getirilmesiyle ortaya çıkmıştır. “Türkî”, Türk ile müntesip ve Türk’e özgü demeında da kullanılır.

Türkü, kendine özgü ve makul bir ezgi ile söylenen, hece ölçüsüyle tasarlan ve zamanla anonimleşen bir nazım biçimidir. Koşukler anne kuartetklerle, onu izleyen nakaratlardan oluşur. Koşuklerdeki kuartetklere (üçlük veya ikilik bile olabilir) “bent” adı verilir. Nakaratlar ise halk dilinde “putrel” ve “kavuştak” olarak adlandırılır. Kavuştaklar her ezgiden sonrasında gene edilen ikilik (ya da daha çok) dizelerdir.

Koşuknün makul bir şekli yoktur. Bir koşma, bir semai, bir destan ya da rastgele bir halk şiiri türkü ezgisiyle söylendiğinde türkü olur. Bu yüzden türkü tipinin en kabartılı özelliği melodisidir. Koşukler hece ölçüsünün her lakırtııbıyla söylenir. Kısaca hece skorsı bakımından bir sınırlama gerçekleşemez.

Koşuklerin yüce çoğunluğu anonimdir ya da ağızdan ağza söylenirken söyleyeni kaybolmuşdolaşma. Koşukler bu şekilde halkın varlıkı olurlar ve halkın her kesimine hitap fail sanat erilar tarafından albümlerde, konserlerde ve canlı performanslarda kullanılan yaygın bir musiki türüdür. Koşukler çoğu kez, bir tabiat hadiseı ya da bir kahramanlık katsında doğar ve yayılırlar. Koşukler, doğdukları bölgenin özelliklerini koruyamazlar. Taşındıkları bölgelerde kişilerin, nokta adlarının, ayrıca konuların de değiştiği görüldüğü için, nerede doğduklarını saptamak sarpleşir.

Mahmut Ragıp Gazimihal, ezgilere bakarak usulsüz ve usullü ırlamakler olarak dü başkalık yapar. Usulsüz olanlar; divan, bozlak, koşma, hoyrat ve Çukurova’yı içine yer uzun havalardır. Usullü olan ırlamakler grubunda ise ekseriyetle oyun havaları nokta alır ki bunlara Konya’da oturak havası, Şanlıurfa’da gücenmiş keyif adı verilmektedir.

Türklerde çalışmalenen konulara bakarak bile sınıflama yapan yazarlar vardır. Konularına bakarak ırlamakler:

Ninniler
Çocuk ırlamakleri
Tabiat ırlamakleri
Aşk ırlamakleri
Kahramanlık ve askerlik ırlamakleri
Tören ırlamakleri
İş ırlamakleri
Huzurlıklı ırlamakleri
Ölüm ırlamakleri (Ağıt)
Oyun ırlamakleri
Mizaç ve efsanevi ırlamakleri
Zeybek havası ve derebeyi ırlamakleri
Cinayetler ve keskinklı olaylarla alakalı ırlamakleri
Güldürücü ırlamakleri