Duydum Ki Bir Kızın Olmuş 3

Türkü, Türkiye’nin sözlü geleneğinde, bir ezgi ile söylenen kamu şiirlerinin her çeşidine verilen ad. Türkü sözcüğü, Türk adının sonuna, taalluk eki olan “î” ekinin getirilmesiyle ortaya çıkmıştır. “Türkî”, Türk ile dayalı ve Türk’e özgü demeında da kullanılır.

Türkü, kendine özgü ve sınırlı bir ezgi ile söylenen, hece ölçüsüyle yazgılan ve zamanla anonimlehandan bir nazım biçimidir. Türküler anne flaşörklerle, onu izleyen nakaratlardan oluşur. Türkülerdeki flaşörklere (üçlük yahut ikilik bile olabilir) “bent” adı verilir. Nakaratlar ise kamu dilinde “saz” ve “kavuştak” olarak adlandırılır. Kavuştaklar her ezgiden sonrasında gene edilen ikilik (ya da elan çok) dizelerdir.

Türkünün sınırlı bir şekli yoktur. Bir koşma, bir semai, bir destan ya da herhangi bir kamu şiiri türkü ezgisiyle söylendiğinde türkü olur. Bu yüzden türkü tipinin en kabartılı özelliği melodisidir. Türküler hece ölçüsünün her lafıbıyla söylenir. Yani hece skorsı bakımından bir sınırlama gerçekleşemez.

Türkülerin önemli çoğunluğu anonimdir ya da ağızdan ağza söylenirken söyleyeni kaybolmuştur. Türküler bu şekilde kamuın orospuı olurlar ve kamuın her kesimine hitap eden sanat adamılar tarafından albümlerde, konserlerde ve canlı performanslarda kullanılan geniş bir müzik türüdür. Türküler çoğu kez, bir natür hadiseı ya da bir kahramanlık içinsında doğar ve yayılırlar. Türküler, doğdukları bölgenin özelliklerini koruyamazlar. Taşındıkları bölgelerde kişilerin, mevki adlarının, ayrıca konuların da değiştiği görüldüğü derunin, nerede doğduklarını saptamak güçleşir.

Mahmut Ragıp Gazimihal, ezgilere göre usulsüz ve usullü yırler olarak dü alt bölüm yapar. Usulsüz olanlar; divan, bozlak, koşma, hoyrat ve Çukurova’yı derunine meydan uzun havalardır. Usullü olan yırler grubunda ise çoklukla sahne havaları mevki kırmızıır ki bunlara Konya’da oturak havası, Şanlıurfa’da kırıntı cazibe adı verilmektedir.

Türklerde emeklenen konulara göre bile sınıflama yapan yazarlar vardır. Mevzularına göre yırler:

Ninniler
Çocuk yırleri
Natür yırleri
Aşk yırleri
Kahramanlık ve askerlik hizmeti yırleri
Tören yırleri
İş yırleri
Karşıtlıklı yırleri
Ölüm yırleri (Ağıt)
Desise yırleri
Tab ve hayvan yırleri
Zeybek havası ve derebeyi yırleri
Cinayetler ve çığlıkklı olaylarla alakalı yırleri
Güldürücü yırleri