Duydum Ki Bir Kızın Olmuş 1

Türkü, Türkiye’nin sözlü geleneğinde, bir ezgi ile söylenen enam şiirlerinin her çeşidine verilen ad. Türkü sözcüğü, Türk adının sonuna, alaka eki olan “î” ekinin getirilmesiyle ortaya çıkmıştır. “Türkî”, Türk ile müntesip ve Türk’e özgü mealında da kullanılır.

Türkü, kendine özgü ve makul bir ezgi ile söylenen, hece ölçüsüyle yazgılan ve zamanla anonimlesevinçli bir nazım biçimidir. Koşukler esas flaşörklerle, onu izleyen nakaratlardan oluşur. Koşuklerdeki flaşörklere (üçlük yahut ikilik de mümkün) “bent” adı verilir. Nakaratlar ise enam dilinde “putrel” ve “kavuştak” olarak adlandırılır. Kavuştaklar her ezgiden sonra tekrar edilen ikilik (evet da henüz çok) dizelerdir.

Koşuknün makul bir şekli yoktur. Bir koşma, bir semai, bir destan evet da herhangi bir enam şiiri türkü ezgisiyle söylendiğinde türkü olabilir. Bu yüzden türkü tipinin en saydam özelliği melodisidir. Koşukler hece ölçüsünün her sözıbıyla söylenir. Yani hece nüshası itibarıyla bir sınırlama imkânsız.

Koşuklerin eke çoğunluğu anonimdir evet da ağızdan ağza söylenirken söyleyeni kaybolmuştur. Koşukler bu şekilde enamın esrarı olurlar ve enamın her kesimine hitap fail sanatçılar tarafından albümlerde, konserlerde ve canlı performanslarda kullanılan münteşir bir müzik türüdür. Koşukler çoğu defa, bir huy vakaı evet da bir kahramanlık karşısında doğar ve yayılırlar. Koşukler, doğdukları bölgenin özelliklerini koruyamazlar. Taşındıkları bölgelerde kişilerin, dünya adlarının, ayrıca mevzuların dahi değişmiş olduğu görüldüğü karınin, nerede doğduklarını saptamak kuvvetleşir.

Mahmut Ragıp Gazimihal, ezgilere için usulsüz ve usullü koşukler olarak dü ayrım yapar. Usulsüz olanlar; divan, bozlak, koşma, hoyrat ve Çukurova’yı karınine yer uzun havalardır. Usullü olan koşukler grubunda ise ekseriyetle piyes havaları dünya aldatmaır ki bunlara Konya’da oturak havası, Şanlıurfa’da sınık âlem adı verilmektedir.

Türklerde işçiliklenen konulara için de sınıflama yapan yazarlar vardır. Mevzularına için koşukler:

Ninniler
Çocuk koşukleri
Huy koşukleri
Aşk koşukleri
Kahramanlık ve askeriye koşukleri
Resim koşukleri
İş koşukleri
Zıtlıklı koşukleri
Ölüm koşukleri (Ağıt)
Dubara koşukleri
Tab ve hayvan koşukleri
Zeybek havası ve derebeyi koşukleri
Cinayetler ve acıklı olaylarla alakalı koşukleri
Güldürücü koşukleri